Μεγάλη Παρασκευή: Όταν η κτίση σιωπά μπροστά στον θάνατο του Θεανθρώπου

Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής, η Ορθόδοξη Εκκλησία βιώνει την απόλυτη κένωση. Είναι η ημέρα που «η κτίσις ηλλοιούτο» και ο ήλιος έκρυψε τις ακτίνες του. Η ακολουθία ξεκινά με τις Μεγάλες και Βασιλικές Ώρες, που ονομάζονται έτσι καθώς στην Κωνσταντινούπολη παρίσταντο οι Βυζαντινοί Αυτοκράτορες. Πρόκειται για μια πυκνή θεολογική ανασκόπηση των προφητειών που εκπληρώθηκαν πάνω στον Σταυρό.

Το τελετουργικό της Αποκαθήλωσης

Η κορύφωση έρχεται με τον Εσπερινό της Αποκαθήλωσης. Σε μια δραματική αναπαράσταση, ο ιερέας ανεβαίνει στον Σταυρό, αφαιρεί τα καρφιά και τυλίγει το σώμα του Χριστού σε καθαρό σινδόνι. Είναι η στιγμή του Ιωσήφ από Αριμαθαίας και του Νικοδήμου. Το Σώμα μεταφέρεται στο Ιερό Βήμα και στη συνέχεια τοποθετείται στον Επιτάφιο, το ξυλόγλυπτο κουβούκλιο που συμβολίζει τον Τάφο.

Ιστορία και Θεολογία

Ιστορικά, ο «Επιτάφιος» ως κεντημένο ύφασμα εμφανίστηκε γύρω στον 14ο αιώνα. Αρχικά ήταν το «αέρα», το ύφασμα που κάλυπτε τα Τίμια Δώρα, το οποίο σταδιακά απέκτησε τη μορφή του νεκρού Χριστού. Θεολογικά, η Μεγάλη Παρασκευή δεν είναι το τέλος, αλλά η αρχή της νίκης. Ο Χριστός πεθαίνει ως άνθρωπος για να νικήσει τον θάνατο ως Θεός. Όπως αναφέρει ο π. Ιωάννης Μέγεντορφ, ο θάνατος του Χριστού είναι το «ζωηφόρον» γεγονός που διαρρηγνύει τα δεσμά του Άδη.

Λαογραφία: Η μέρα που δεν «καρφώνουν» ούτε ξύλο

Στη λαϊκή παράδοση, η Μεγάλη Παρασκευή είναι η ημέρα της απόλυτης αργίας και της αυστηρής νηστείας. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, οι πιστοί πίνουν ξύδι με χολή σε ανάμνηση του ποτισμού του Κυρίου. Οι νοικοκυρές δεν σκουπίζουν, δεν πλένουν και αποφεύγουν κάθε εργασία με εργαλεία που παραπέμπουν στα Πάθη (σφυριά, καρφιά, βελόνες). Στην Κρήτη, συνηθίζεται να επισκέπτονται τους τάφους των οικείων τους, συνδέοντας το προσωπικό πένθος με το Θείο Δράμα. Είναι η ημέρα που ακόμα και η φύση θεωρείται ότι συμμετέχει στο πένθος, με τον ουρανό να είναι συχνά συννεφιασμένος, εκφράζοντας τη συμπάθεια της κτίσης προς τον Δημιουργό.